Nguy cơ cháy container do pin lithium và khoảng trống trong quy định an toàn

Pin lithium ngày càng phổ biến trong vận tải hàng hóa quốc tế

Pin lithium-ion có mặt trong nhiều sản phẩm hiện nay. Điện thoại, máy tính, máy ảnh và thiết bị gia dụng đều sử dụng loại pin này. Xe điện và nhiều thiết bị điện tử khác cũng sử dụng pin lithium. Thương mại điện tử phát triển kéo theo nhu cầu sử dụng thiết bị điện tăng. Vì vậy, lượng pin lithium được sản xuất và vận chuyển trên toàn cầu cũng tăng nhanh. Theo thông tin được Lloyd’s List dẫn lại, lượng pin lithium-ion được triển khai trên toàn cầu trong năm 2025 cao gấp khoảng 6 lần so với năm 2020.

Nhu cầu này dự kiến tiếp tục tăng trong những năm tới. Trong vận tải biển, pin lithium có thể được đóng trong container dưới nhiều hình thức. Hàng hóa có thể là pin riêng lẻ. Pin cũng có thể được lắp sẵn trong các thiết bị điện tử. Điều này đặt ra yêu cầu cao hơn về khai báo và đóng gói hàng hóa. Việc xếp dỡ và kiểm soát hàng cũng cần được thực hiện chặt chẽ hơn.

Vì sao pin lithium có thể gây cháy container?

Pin lithium có mật độ năng lượng cao. Khi pin bị hư hỏng hoặc quá nhiệt, phản ứng bên trong có thể xảy ra bất thường. Một trong những hiện tượng nguy hiểm là thermal runaway, hay còn gọi là thoát nhiệt. Khi xảy ra hiện tượng này, nhiệt độ bên trong pin tăng nhanh. Các cell pin có thể tiếp tục giải phóng nhiệt.

Nếu không được kiểm soát, sự cố có thể lan sang những viên pin khác. Đây là một trong những nguyên nhân khiến pin lithium trở thành vấn đề đáng chú ý trong vận tải biển. Theo IMO, an toàn phòng cháy trên tàu cần tập trung vào ba yếu tố. Đó là phòng ngừa, phát hiện và kiểm soát đám cháy. Việc nhận diện đúng hàng hóa cũng rất quan trọng khi xảy ra sự cố.

Nguy cơ từ việc vận chuyển số lượng lớn pin trong một container

Rủi ro không chỉ nằm ở từng viên pin. Một vấn đề khác là tổng lượng pin được tập trung trong cùng một container. Một container có thể chứa hàng nghìn sản phẩm điện tử. Mỗi sản phẩm thường chỉ có một viên pin. Tuy nhiên, tổng lượng pin trong container có thể rất lớn. Lloyd’s List đưa ra một ví dụ giả định. Một container 40 feet có thể chứa khoảng 4.200 máy tính xách tay. Mỗi máy sử dụng pin 99 Wh. Từng viên pin có thể đáp ứng điều kiện miễn khai báo theo SP188.

Tuy nhiên, tổng dung lượng pin trong container lại tương đương với lượng pin của khoảng 3–4 xe điện. Điều này tạo ra sự khác biệt giữa rủi ro của từng sản phẩm và rủi ro của cả container. Nếu thông tin về lượng pin không đầy đủ, hãng tàu sẽ khó đánh giá chính xác mức độ nguy hiểm. Thuyền viên cũng khó lựa chọn vị trí xếp hàng phù hợp. Việc chuẩn bị phương án ứng phó sự cố cũng có thể gặp khó khăn.

Khoảng trống trong quy định khai báo pin lithium

Theo International Maritime Dangerous Goods Code (IMDG Code), một số loại pin lithium có thể được miễn trừ. Điều kiện miễn trừ được quy định trong Special Provision 188. Quy định này nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc vận chuyển các loại pin nhỏ. Đồng thời, quy định vẫn đặt ra những yêu cầu nhất định để kiểm soát rủi ro. Tuy nhiên, thị trường pin đã thay đổi đáng kể. Số lượng thiết bị sử dụng pin lithium ngày càng tăng. Một container hiện có thể chứa hàng trăm hoặc hàng nghìn viên pin. Nhiều chính phủ và tổ chức trong ngành vận tải biển đã đề xuất IMO xem xét vấn đề này. Mục tiêu là đánh giá liệu quy định hiện tại có phản ánh đầy đủ rủi ro hay không.

Rủi ro khi hàng hóa không được khai báo đầy đủ cho hãng tàu

Thông tin khai báo hàng hóa có vai trò quan trọng trong vận tải biển. Hãng tàu cần biết chính xác loại hàng được vận chuyển. Từ đó, hãng có thể lựa chọn phương án xếp hàng phù hợp. Nếu container chứa nhiều pin lithium nhưng không có thông tin đầy đủ, rủi ro sẽ tăng lên. Thuyền viên có thể không biết container đang chứa loại hàng này.

Một trường hợp được Lloyd’s List đề cập là vụ cháy trên tàu X-Press Godavari vào năm 2020. Container liên quan chứa hơn 7 tấn pin lithium-ion. Lô hàng không được khai báo do đáp ứng điều kiện của SP188. Theo thông tin được dẫn lại, thuyền viên mất khoảng 90 phút để xác định container chứa pin lithium-ion. Sự chậm trễ này có thể ảnh hưởng đến việc xử lý sự cố.

Các hãng tàu và ngành hàng hải tăng cường biện pháp kiểm soát

Trước nguy cơ cháy liên quan đến pin lithium, ngành hàng hải đang quan tâm nhiều hơn đến việc nâng cao khả năng nhận diện và kiểm soát loại hàng này.

Nhiều chính phủ và tổ chức trong ngành vận tải biển đã cùng đề xuất IMO xem xét khoảng trống liên quan đến SP188. Trong số đó có BIMCO, International Chamber of Shipping, World Shipping Council và một số tổ chức bảo hiểm, quản lý hàng hải.

Bên cạnh việc xem xét quy định khai báo, IMO cũng đang triển khai nhiều công việc liên quan đến an toàn cháy trên tàu và vận chuyển các loại hàng hóa sử dụng pin. Trong năm 2026, IMO đã ghi nhận các công việc liên quan đến việc giảm rủi ro cháy đối với tàu chở phương tiện sử dụng năng lượng mới. Cơ quan này cũng đang nghiên cứu các giải pháp về thiết bị phát hiện và chữa cháy trên tàu container.

IMO được đề xuất xem xét lại quy định đối với pin lithium

Điểm đáng chú ý trong diễn biến mới là đề xuất không nhằm loại bỏ hoàn toàn việc miễn khai báo đối với pin lithium.

Thay vào đó, ngành hàng hải đang đề xuất xem xét một ngưỡng phù hợp dựa trên tổng khối lượng pin trong một đơn vị vận chuyển. Nếu lượng pin vượt qua một mức nhất định, hàng có thể phải được khai báo như hàng nguy hiểm ngay cả khi từng viên pin riêng lẻ vẫn đáp ứng điều kiện miễn trừ.

Cách tiếp cận này có thể giúp giải quyết vấn đề rủi ro tích lũy. Hãng tàu và thuyền viên sẽ có thêm thông tin để đánh giá container, lựa chọn vị trí xếp hàng và chuẩn bị phương án ứng phó nếu xảy ra sự cố.

Theo kế hoạch hiện tại, vấn đề này sẽ tiếp tục được đưa ra thảo luận tại các cơ quan chuyên môn của IMO. Một phiên họp của Sub-Committee on Carriage of Cargoes and Containers (CCC) dự kiến diễn ra từ ngày 14–18/9/2026.

Đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu, việc tuân thủ quy định về pin lithium cần được thực hiện ngay từ khâu chuẩn bị hàng.

Trước khi booking vận chuyển, doanh nghiệp nên xác định rõ hàng hóa có chứa pin lithium hay không. Nếu có, cần kiểm tra loại pin, dung lượng, tình trạng pin và hình thức đóng gói.

Doanh nghiệp cũng cần cung cấp thông tin chính xác cho forwarder và hãng tàu. Việc khai báo đúng giúp các bên liên quan đánh giá được đặc điểm của hàng hóa và lựa chọn phương án vận chuyển phù hợp.

Một số lưu ý quan trọng gồm:

• Xác định hàng hóa có chứa pin lithium hay không.
• Kiểm tra loại pin và thông số kỹ thuật trước khi booking.
• Kiểm tra yêu cầu của IMDG Code đối với từng loại hàng.
• Đảm bảo pin được đóng gói và bảo vệ phù hợp.
• Không tự ý áp dụng miễn trừ nếu chưa xác định hàng đáp ứng đầy đủ điều kiện.
• Cung cấp thông tin chính xác cho forwarder và hãng tàu.
• Theo dõi các thay đổi mới trong quy định vận chuyển hàng nguy hiểm.

Từ ngày 1/1/2026, phiên bản cập nhật của IMDG Code Amendment 42-24 đã có hiệu lực đối với hoạt động vận chuyển hàng nguy hiểm đóng gói trên tàu. Vì vậy, doanh nghiệp cần kiểm tra phiên bản quy định đang được áp dụng khi chuẩn bị các lô hàng quốc tế.

Kết luận

Sự phát triển nhanh chóng của thị trường pin lithium đang tạo ra những thay đổi đáng kể đối với ngành vận tải biển quốc tế. Pin lithium mang lại nhiều lợi ích cho các thiết bị và phương tiện hiện đại, nhưng đồng thời cũng tạo ra những yêu cầu mới về an toàn hàng hóa.

Vấn đề hiện nay không chỉ nằm ở việc một viên pin có đáp ứng điều kiện vận chuyển hay không. Khi hàng nghìn viên pin được tập trung trong cùng một container, rủi ro tổng thể có thể lớn hơn đáng kể.

Đề xuất xem xét lại SP188 cho thấy ngành hàng hải đang tìm cách thích ứng với sự thay đổi nhanh chóng của thị trường pin. Trong thời gian tới, các quy định về khai báo và quản lý pin lithium có thể tiếp tục được điều chỉnh để phù hợp hơn với thực tế vận chuyển.

Đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu, chủ động nhận diện hàng hóa, khai báo chính xác và cập nhật quy định về vận chuyển pin lithium bằng đường biển sẽ là yếu tố quan trọng để hạn chế rủi ro, bảo đảm an toàn cho hàng hóa và quá trình vận chuyển quốc tế.

Xem thêm: Viconship muốn nâng mục tiêu lợi nhuận năm 2025
Động Cơ Hàng Hải Nhiên Liệu Kép Methanol Mạnh Nhất Thế Giới